سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )

533

تاريخ ايران ( فارسى )

در اين موضوع مشاهده كند ، ولى در آنجا نيز نسبت به اين مسئله با خونسردى و بىاعتنائى توجه نمودند . احساسات مردم ايران نيز با دادن چنين امتيازى به اروپائيان كه تقريبا بر همه چيز نظارت داشته باشند مخالف بودند و در اين مورد بايد گفت كه عقيده و نظر مردم كاملا صحيح بوده است . بالنتيجه شاه به محض مراجعت به تهران اين امتياز را لغو كرد . افتتاح كارون 1888 م در ميان امتيازاتى كه از طرف ناصر الدين شاه داده شده يكى امتياز افتتاح قسمت سفلاى رود كارون براى بازرگانى بود . « 1 » مطبوعات انگليس از اين امتياز استقبال شايانى كردند ، اما وقتىكه خوب دقت شود و بفهميم كه قطعه رودخانه‌اى كه به امتياز داده شده فقط يكصد و هفتاد ميل طول داشت و طول آن از راه خشكى فقط هشتاد ميل بود كم‌اهميتى اين امتياز آشكار مىشود و حتى دستورات مخصوصى كه داده شد كم‌ارزشى آنچه را كه شاه با بىميلى داده بود تاييد نمود . مطابق پيمان تركمان‌چاى اذن و اجازه داده شده بود كه « اتباع اروپائى خانه براى سكنى و انبار و مكان براى وضع امتعهء تجارت هم اجاره نمايند و هم به ملكيت تحصيل كنند . » اما از مقررات معكوس و قهقرائى كارون ما مىفهميم كه « ساختمانهائى مانند انبار ذغال يا مال التجاره ، دكانها كاروانسراها يا كارخانجاتى در سواحل رود كارون رسما قدغن شده بود » . از اينجا ظاهر و آشكار مىشود كه شاه بطور بدى تحت تأثير قرار گرفته بود و ميخواست آنچه را كه با يكدست به امتياز ميدهد با دست ديگر پس بگيرد . آقايان برادران لينچ بايستى خيلى افتخار داشته باشند كه در تحت چنين شرائط نامساعدى پيش‌قدم شده و انجام اين امر را بر عهده گرفتند . نه‌تنها دولت ايران نسبت به بازرگانى انگليس كه در ايران نفوذ يافته و استفاده ميبرد حسادت ميورزيد ، بلكه رئيس موروثى اعراب كعب كه نفوذ و سلطهء او از خرمشهر تا ويس كه قريه‌اى در شمال اهواز است امتداد داشت نظريهء خصمانهء شديدى نسبت به انگليس‌ها داشت ، زيرا در تعقيب گشايش رود كارون يك عده پادگان ايرانى در خرمشهر و اهواز

--> ( 1 ) - رجوع شود به كتاب « ايران » تأليف لرد كرزن فصل 15 و ده هزار ميل فصول 21 و 22 ( مؤلف )